Poreč

Wpis gościnny. Autor: Pak4

Zapytano mnie kiedyś, jaki jest najstarszy kościół w Polsce. Nie trwanie w jednym miejscu funkcji i wezwania (przy kolejnych przebudowach), nie odnalezione przez archeologów resztki, ale istniejąca budowla, trwająca bryła. Kombinując wymieniłem w końcu krakowski Kościół św. Andrzeja. I choć od zadania pytania upłynęło trochę czasu, nie znalazłem nic starszego (a nawet się zdziwiłem, że tak oczywiste pytanie nie pada jakoś w internecie, że nikt się nie chwali „mamy najstarszy kościół w Polsce”*).

Kościół św. Andrzeja to czasy Władysława Hermana, czyli koniec XI wieku. Gdyby zbliżyć się do centrum dawnego chrześcijaństwa, to kościoły stają się starsze, choć akurat by kościół przetrwał niezmieniony musi zajść kilka zjawisk na raz – dane miejsce musi być ważne w czasie historycznym, a potem zwykle wagę, a przynajmniej bogactwo utracić, tak by żadna bogata społeczność nie wybudowała sobie czegoś nowego.

Tak w ubiegłym roku odwiedziliśmy Kościół św. Mikołaja w Densuș z VII w. W tym roku byliśmy już w Zadarze, gdzie Kościół św. Donata pochodzi z IX wieku. Wszystko to w czasach, gdy Piastowi i Rzepisze nie śniło się, że ich pra-prawnuk przyjmie chrześcijaństwo. Ba! Nie wiedzieli, co to takiego.

A teraz Poreč. VI wiek. To znaczy VI wiek, to to co w znacznej mierze przetrwało w Bazylice Eufrazjańskiej (wł. Katedralnej Bazylice Zwiastowania NMP, oryginalnie Bazylice św. Maurusa z Parentium) i baptysterium. Bo można sięgać wcześniej – baptysterium zaczęto budować w wieku V, tak jak i wcześniejszą bazylikę (a jeszcze wcześniejszy kościół w IV w.), samo zaś założenie odwołuje się do roku 313, gdzie wskazuje się na resztki domu rzymskiego służącego za oratorium (co pozwala nawet przypuszczać, że może jeszcze wcześniej, bo przecież gdy chrześcijaństwo nie było oficjalnie uznaną religią, chrześcijanie zbierali się właśnie w prywatnych domach).

Nie, żeby nie było zmian i poprawek – np. trzęsienie ziemi w 1440 wieku sprawiło, że przewodniki każą szukać śladów gotyku; niektóre mozaiki lśnią jak nowe budząc nieufność (podobno XIX wiek i „raczej wierna” restauracja). Ale tego VI wieku jest dużo, mozaiki zaś zachowane nawet wcześniejsze z bazyliki z IV wieku i wcześniejszego oratorium, są fragmenty kościoła z V wieku. Ale zostawiając sam wiek – to co „umiarkowanie stare” bywa też cenne, jak piękne cyborium z 1277, czy też bizantyjskie ozdoby (które domowa „Historia sztuki” przyzywa dla zilustrowania piękna wykończenia pałacu cesarskiego w Bizancjum – jej zdaniem lepszej ilustracji na bizantyjski przepych z masą perłową nie ma).

Poreč. Z dzwonnicy (XVI wiek, jak wszędzie wkoło wpływy sztuki weneckiej, która to Wenecja panowała na tych ziemiach i morzach) widzimy Adriatyk, było nie było, odgałęzienie Morza Śródziemnego, czyli tego, po którego falach pierwsi misjonarze szerzyli chrześcijaństwo.


*) Bo jeśli chodzi o trwanie funkcji i wezwania w jednym miejscu, to mamy katedrę w Poznaniu, którą zaczął budować Mieszko I; jeśli chodzi o archeologiczne resztki, to mamy kaplicę pałacową, też w Poznaniu (i też Mieszko I). I o to czasem w internecie pytają… Podejrzaną Rotundę w Cieszynie (patrz: 20zł) odmłodzono ostatnio, podobnie jak rzekomą misę chrzcielną z Wiślicy (zresztą tam nie chodziło o „trwający kościół”). Kościół św. Andrzeja jest tym bardziej podejrzany, że w Krakowie, gdzie „obok” są Wawel, czy Kościół Mariacki, taka atrakcja jak „najstarszy kościół w Polsce” mogłaby umknąć uwadze macherów od turystyki. Jako możliwą alternatywę znalazłem Kościół św. Idziego w Inowłodzu z tego samego okresu.

PS.
Swoją drogą, gdy czytam o historii Chorwacji, to spotykam się z informacją, że tam nie tylko wcześnie dotarło chrześcijaństwo, ale i długo przetrwało pogaństwo. Do XIII wieku. (Choć chodzi o południową część Dalmacji, czyli miejsca, których nie odwiedziliśmy.) I w przypadku pogaństwa pozostaje zawsze pytanie: jakie? Bo ono miało tyle twarzy, ilu bogów.

Zdjęcia: basia i Pak4

[5.9.2017: Beram. Poreč, UNESCO. …]

Atrium kompleksu Bazylika Eufrazjana, UNESCO

Z wieży na dzwony widok na wsze strony

Mozaiki nawet z IV wieku – w muzeum i in situ, tuż obok

W Bazylice

Pamiątki rzymskie – pozostałości świątyni Neptuna

Ilustracje – Pak4

Reklamy

Komentarzy 20 to “Poreč”

  1. basia Says:

    Powiem krótko – to był jeden z głównych hitów tego wyjazdu!

    (A było ich trochę – mniejszych i większych, kameralnych, zaskakujących, oczywistych i mniej… … … )

  2. Kasia Says:

    to jedno z najwazniejszych miejsc dla historyka sztuki europejskiej

    pogode mieli panstwo idealna

    zdjecia obejrze wieczorem na spokojnie

  3. basia Says:

    Jest ich trochę – tych miejsc najważniejszych.
    Ale ciążąc-pędząc ku Grecji, Italii, Francji, często omijamy niniejsze przeciekawe adriatyckie „zakole”… W stronę włoską nie po drodze albo szybko-przejazdem, w stronę chorwacką też często tranzyt.
    Wypadało kiedyś wybrać się „specjalnie”, zwłaszcza, gdy pierwsze muśnięcie terenów (także lekturowe) miało miejsce w 1988… 🙂

  4. Kumaty Says:

    Krakowski koscioł sw Andrzeja zapamietam;D
    Dzieki Pak fajnies to napisal tylko za duzo wiedzy jak dla mne;D
    Ale postaram sie przyswoic;D

  5. pak4 Says:

    @Kumaty:
    Wiesz, jestem dość oczytany jeśli chodzi o pierwszych Piastów, tak do Mieszka II. Więc wiem, że nic się nie zachowało (z dokładnością do kontynuacji miejsca, wezwania i funkcji, bo tu mamy i Poznań, i Gniezno, i Kraków (katedra, może też św. Wojciech; też dość tajemniczą sprawę Kościoła św. Benedykta), a może nawet Wrocław). Ale mam potem lukę w wiedzy dotyczącą czasów Kazimierza Odnowiciela i Bolesława Śmiałego. Tam coś może być, przed czasami Hermana, o czym nie wiem…

  6. kij włóczy Says:

    pak4, a ten kościół „jak się idzie na kopiec”?, wiesz, gdzie? naprzeciw okrągłego drewnianego.
    zawsze mi mówili, że on jest najstarszy w krakowie…

  7. kij włóczy Says:

    w krakowie czyli w polsce;)))))

  8. basia Says:

    „W Krakowie czyli w Polsce” — Kupuję, kupuję, się nie targuję! 😀

  9. Ja Says:

    I teraz nie wiem, o czym chciałbym i mógłbym podyskutować: o „najlepiej zachowanej w świecie wczesnochrześcijańskiej (VI wiek) bazylice” czy o najstarszym kościele „w Krakowie czyli w Polsce”? 🙂

    Dobrodziejstwo obfitości, zamilknę nad zdjęciami. 😉

    O, pogratulowawszy wcześniej podbojów i eksploracji wrześniowych i najnowszych. Intensywnie żyjecie, trzeba powiedzieć. Podziwiam.

  10. pak4 Says:

    @kij włóczy:
    Owszem, tradycja łączy go ze św. Wojciechem (jak choćby Kościół Matki Boskiej Bolesnej w Opolu*), a poważniejsza historia łączyła z Mieszkiem II, dokładniej zaś z jego żoną — ktoś zauważył, że w Krakowie są stare kościoły pod wezwaniami jak w Akwizgranie Ottona III (Salwator, Mikołaj itp.) i padło przypuszczenie, że fundowała je Rycheza, bo to niekoniecznie były popularne wezwania w tym okresie, więc wyglądało na to, że ktoś przyjechał do Krakowa z wizją, że tak właśnie ma być. A najbliżej było do tego Rychezie.

    Problem polega na tym, że choć szukano jakiś pozostałości murów z tego okresu, to nie znaleziono — cała ta „fundacja Rychezy” okazała się od niej wyraźnie późniejsza. Zasadniczo od XII wieku, czyli kilkadziesiąt lat po św. Andrzeju, nie wspominając już o tym, że z pierwotnego romanizmu tam zostało mniej niż u św. Andrzeja.

    *) Tu Wiki pisze o X wieku całkiem serio i bez wątpliwości. Ale też serio dopowiem: gdyby miała racje, to bym o tym wiedział…

  11. pak4 Says:

    PS.
    Dopowiem, że „archeologicznie” to jest bida. Na pierwszych Piastów przypadają: Poznań (x2), Gniezno (dzięki zapiskom zresztą, bo co tam ewentualnie wczesnopiastowskiego było w katedrze, to zniszczono), Ostrów Lednicki, Wawel (choć i on ze znakiem zapytania. o ile pamiętam), może krakowski św. Wojciech (jako kościół drewniany), niedokończony Giecz, Wrocław (zapiski, nie znaleziska). Było parę typów, jak Kałdus, wzmiankowany Cieszyn, Kruszwica, inne zabytki Krakowskie (głównie na Wawelu gdzie doszukiwano się chyba z 4 rotund…),, albo Przemyśl (palatium z kaplicą), ale po dokładnym datowaniu okazały się młodsze.

  12. kij włóczy Says:

    dzięki, Pak4, będę mądrzejszy:)

    przy okazji wszystkich przepraszam jeśli zapytam a potem nie podziękuję za odpowiedź. jest tak, że w robocie na ogół mogę czytnąć ale nie zawsze pisnąć. a po pracy to już różnie bywa.
    tak czy owak sporo się tu człowiek uczy, i w przyjemnej atmosferze, tak 3majcie!:)

  13. Anonimowa Celebrytka Says:

    Poreč rzeczywiście „wymiata”, jak to Basia ujęła przy jednym ze swoich ujęć. Oglądam je nieśpiesznie, radując się pięknem, gdy skończę, poprawię zdjęciami Paka. A potem jeszcze raz wrócę do tekstu i do Waszych komentarzy, gdy Wy już będziecie prawdopodobnie święcić weekend (pięknie się zapowiadający), a tu zrobi się pusto.
    To lepsze, w mojej sytuacji, niż polityczna młócka (choć od spraw publicznych nigdy w życiu nie stroniłam).

    Piękno, logika, harmonia, humanizm – są, trwają i przetrwają.

  14. profdocdr Says:

    Tylko taka ciekawostka: Kraków (Historyczne Centrum Krakowa) ma na liście UNESCO numer 29, proszę:
    http://whc.unesco.org/en/list/29 🙂

    A Wieliczka i Bochnia – 32
    http://whc.unesco.org/en/list/32

    Bo były wpisane już w 1978, z pierwszą transzą chwalebnego pomysłu, o którym teraz wie każdy.

  15. basia Says:

    Paku4, wielkie i piękne dzięki za te uzupełnienia i rozszerzenia! 😎 — polskie kościoły romańskie, jakie przetrwały do naszych czasów, są (z nielicznymi wyjątkami) raczej niewielkich rozmiarów, ale za to piękne są wszystkie 😉 — choćby tylko dlatego, że SĄ… 🙂

    Kiju Włóczy, nie przejmuj się! Taka jest właśnie elegancja i cudowność niezobowiązującej rozmowy internetowej, że nikt nikogo nie szykanuje i nie szantażuje jakimś „musisz”. — Musimy, i to niekiedy dużo, w życiu rodzinnym, zawodowym, społecznym, artystycznym, towarzyskim. I te obligi trzeba przede wszystkim wypełniać. Tego by jeszcze brakowało, by sobie robić wyrzuty, że się zarzuciło jakiś wątek sieciowy gdy fizyczność, materia, real tego wymagały!
    …A jednocześnie, jeśli jest czas, sposób – by dialog się toczył, potrzebni są nadawca, odbiorca i komunikat 😉
    (Scylla-Charybda 🙂 )

    Anonimowa Celebrytko, co do piękności weekendu – zredukowano nieco prognozy słoneczne (ten klon, o tam, za oknem zasługuje na znacznie lepsze doświetlenia!) – więc nigdy nie wiadomo jak to będzie z frekwencją. Już nie takie cuda się działy! (Myślisz „na pewno wszyscy w realu”. Przychodzisz – i mnóstwo ciekawych komentarzy, dwocipnych łan-lajnerów, puent w dziesiątkę, super-zaskakujących nowych wątków. Albo odwrotnie – idealna pora na pisanie – a tu cisza błoga, wszyscy zajęci wszystkim oprócz bloga. Tak dobrze, owak doskonale 😎
    Poza wszystkim – wzruszyłaś mnie Twoim komentarzem a zwłaszcza puentą… 🙂 🙂 🙂

    Profdocdr, niskość numeracji faktycznie robi wrażenie.
    Ostatnio jednak, czasami, przychodzi mi do głowy, iż niektóre państwa uprawiają znacznie skuteczniejszy lobbing juneskowo-listowy, niż inne. I wśród tych skutecznych nie mam zamiaru stawiać Polski. Bo już Czechy – może tak… w kilku przypadkach. Ale co – zabronisz skutecznemu skuteczności jego? 🙂

  16. pak44 Says:

    @Basia:
    Nie chcę mówić, że na mojego konika trafiło, ale takie mamy wiatry, że się o najstarszych zabytkach w Polsce sporo dyskutuje. To dlatego, że powstawanie Polski fascynuje, a źródeł pisanych jest co kot napłakał. Pozostaje więc archeologia, zwłaszcza że metody datowania są coraz lepsze. No i zabytki głównie odmładzający. Zresztą finansowano projekt datowania najstarszych kościołów. O ile wiem projekt jest w toku.

  17. TesTeq Says:

    Najpiękniej jest tam, gdzie nas nie ma, więc nie pojadę tam, gdzie nas, TesTeqa, nie ma, żeby nie spaskudzić swoją obecnością urody tych miejsc.

  18. TesTeq Says:

    Pak44 pisze: Nie chcę mówić, że na mojego konika trafiło, ale takie mamy wiatry, że się o najstarszych zabytkach w Polsce sporo dyskutuje.

    Konikowi brzuszek wymasować, a jak nie pomoże, to podać herbatkę z kopru włoskiego. 😉

    #mzf #wieszwięcej

  19. owcarek podhalański Says:

    Jak by co… najstarsy kościół w Polsce jest w Ochotnicy Górnej. Ten murowany, a nie ten (pozornie wceśniejsy) drewniany. Nazwisko budowaca tego kościoła jest niezbitym dowodem na to, ze godom prowde 😉 🙂

  20. basia Says:

    Paku44, każdy chciałby być młody, stary kościół pewnie też 😎 Lecz mam nadzieję, że odmładzanie polskich kościołów romańskich nie posunie się aż do przesunięcia ich wszystkich do… powiedzmy… II poł. XIX wieku… 🙄

    TesTequ, z wymasowanym brzuszkiem i dwiema saszetkami odpowiedniej herbatki – just in case – jestem pewna, iż nikt niczego nie spaskudzi (ani naturalnego, ani coolturalnego 😎 )

    Owczarrku, trzeba będzie przy najbliższej bytności poszukać gmerku lub innej inskrypcji… 😉 😎

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s


%d blogerów lubi to: